Παναγία Βλαχέρνα
Βυζαντινή μονή απέναντι από το κάστρο, ταφικός ναός των Κομνηνοδουκάδων.
- Θέση
- Χωριό Βλαχέρνα, περ. 1 χλμ. από την Άρτα, απέναντι όχθη του Αράχθου
- Χρονολόγηση
- 10ος–13ος αι., κυρίως 13ος
- Τοιχογραφίες
- Αποκαλύφθηκαν το 1975–1977
- Εορτή
- Κατάθεση της Τιμίας Εσθήτος, 2 Ιουλίου
Η Παναγία Βλαχέρνα είναι ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Άρτας. Βρίσκεται στο χωριό Βλαχέρνα, περίπου ένα χιλιόμετρο βορειοανατολικά της πόλης, στην απέναντι όχθη του Αράχθου από το κάστρο.
Ιστορία και αρχιτεκτονική
Στη θέση υπήρχε παλαιότερος ναός του 9ου ή των αρχών του 10ου αιώνα. Ο σημερινός ναός χτίστηκε στις αρχές του 13ου αιώνα ως τρίκλιτη καμαροσκέπαστη βασιλική και γύρω στα μέσα του αιώνα απέκτησε τρεις τρούλους. Ο νάρθηκας προστέθηκε στα τέλη του 13ου αιώνα. Από τις πέντε αρχικές εισόδους ανοιχτή έχει μείνει μόνο η κεντρική δυτική.
Μονή και τάφοι
Ήταν το καθολικό μονής και ταφικός ναός των Κομνηνοδουκάδων, των ηγεμόνων του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Εδώ έχουν ταφεί ο δεσπότης Μιχαήλ Β' και γιοι της Θεοδώρας Κομνηνοδούκαινας, της Αγίας Θεοδώρας της Άρτας. Η μονή ήταν αρχικά ανδρική και αργότερα γυναικεία.
Τέχνη
Στο δάπεδο υπάρχει ψηφιδωτό με πέντε πλεγμένους κύκλους και δικέφαλο αετό στον κεντρικό. Πολλά κιονόκρανα είναι σε δεύτερη χρήση από παλαιοχριστιανικά ή αρχαία κτίρια. Οι τοιχογραφίες αποκαλύφθηκαν κατά την αναστήλωση του 1975–1977· οι παλαιότερες χρονολογούνται στα μέσα του 13ου αιώνα. Αποσπάσματα του μαρμάρινου τέμπλου θεωρούνται αριστούργημα της ύστερης βυζαντινής γλυπτικής και μια αναπαράστασή του εκτίθεται στην Παρηγορήτισσα.
